Odebranie prawa jazdy

odebranie prawa jazdy

W ostatnich dniach w mediach sporo mówiło się o umożliwieniu policjantom odbierania praw jazdy w przypadku przekroczenia dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h w terenie zabudowanym. Należy zwrócić uwagę, że katalog okoliczności, w których właściwe służby mogą odebrać prawo jazdy kierującemu, jest zdecydowanie większy.

Sytuacje, w których istnieje możliwość utraty prawa jazdy, reguluje art. 135 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (dalej jako „u.p.r.d.”). Ustawa precyzuje zdarzenia, w których policjant musi odebrać prawo jazdy, a także w których może odebrać prawo jazdy. Do pierwszej grupy zdarzeń zaliczyć należy następujące sytuacje:

– uzasadnione podejrzenie kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości, po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu,

– stwierdzenie zniszczenia prawa jazdy w stopniu powodującym jego nieczytelność,

– podejrzenie podrobienia lub przerobienia prawa jazdy,

– upłynięcie terminu ważności prawa jazdy,

– wcześniejsze wydanie postanowienia lub decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy,

– orzeczenie przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów lub wydanie decyzji przez starostę o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami,

– przekroczenie przez kierującego 24 punktów karnych,

– przekroczenia przez kierującego 20 punktów karnych w okresie roku od pierwszego wydania prawa jazdy,

– prawomocnego orzeczenia stwierdzającego popełnienie w okresie dwóch lat od pierwszego wydania prawa jazdy przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (któregokolwiek wymienionego w rozdziale XXI Kodeksu karnego) lub trzech wykroczeń opisanych w Kodeksie wykroczeń w art. 86 § 1 i § 2, art. 87 § 1, art. 98 i art. 92a przy przekroczeniu prędkości o ponad 30 km/h,

– stwierdzenia braku zaświadczenia badania technicznego w zakresie wyposażenia pojazdu w blokadę alkoholową lub stwierdzenia braku dokumentu potwierdzającego kalibrację blokady alkoholowej lub prowadzenia pojazdu pozbawionego blokady alkoholowej,

– kierowaniu pojazdem w terenie zabudowanym z prędkością wyższą o więcej niż 50 km/h (czyli przynajmniej o 51 km/h),

– przewożeniu większej ilości osób niż to określono w dowodzie rejestracyjnym (pozwoleniu czasowym) lub wynikającej z konstrukcyjnego przeznaczenia pojazdu niepodlegającego rejestracji; przepisu tego nie stosuje się m.in. do przewozu wykonywanego za pomocą pojazdu, w którym przewidziano miejsca stojące, w transporcie zbiorowym, a także w przypadku przekroczenia liczby przewożonych osób do pięciu jeśli chodzi o autobusy oraz do dwóch jeśli chodzi o samochody osobowe, ciężarowe lub przyczepy ciągnięte przez ciągnik rolniczy lub pojazd wolnobieżny.

Do drugiej grupy zdarzeń, czyli sytuacji, w których policjant może, ale nie musi odebrać prawa jazdy zalicza się uzasadnione podejrzenie, że kierowca popełnił przestępstwo lub wykroczenie, za które może być orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów. Oznacza to, że policjant może zatrzymać prawo jazdy przy popełnieniu m.in. następujących czynów: spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez niezachowanie należytej ostrożności, niestosowanie się do sygnałów lub znaków drogowych albo poleceń osoby kierującej ruchem.

Zatrzymanie prawa jazdy następuje za pokwitowaniem. Dokument ten uprawnia do prowadzenia pojazdu przez 7 dni, w przypadku stwierdzenia zniszczenia, podrobienia, przerobienia lub utraty ważności prawa jazdy, a także w przypadku możliwości (braku obowiązku) zatrzymania przez policjanta prawa jazdy. Pokwitowanie uprawnia do kierowania pojazdem jedynie przez 24 godziny od zatrzymania prawa jazdy za przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h w terenie zabudowanym oraz przy przewożeniu zbyt dużej ilości osób w pojeździe, natomiast dokument ten uprawnia do kierowania przez 72 godziny, jeśli zatrzymane prawo jazdy zostało wydane w innym państwie niż Polska, a kierujący nie ma w Polsce miejsca zamieszkania. W innych sytuacjach należy uznać, że pokwitowanie nie uprawnia do kierowania pojazdem po zatrzymaniu prawa jazdy.

Co do zasady, po zatrzymaniu prawa jazdy Policja powinna je przekazać w terminie 7 dni sądowi, prokuratorowi albo staroście. Właściwym miejscowo organem powinien być ten, w którego okręgu doszło do zatrzymania prawa jazdy.

Jeśli kierujący odmówił badania stężenia alkoholu alkomatem, a przeprowadzono badanie moczu lub krwi kierującego, Policja powinna przekazać prawo jazdy właściwemu organowi wraz z wynikiem badania. W przypadku nieuzyskania wyniku badania w terminie 30 dni prawo jazdy powinno zostać zwrócone kierującemu.

W literaturze zatrzymanie prawa jazdy przez Policję (w wybranych przypadkach przez Żandarmerię Wojskową lub Inspekcję Transportu Drogowego) nazywane jest tzw. fizycznym zatrzymaniem. W odróżnieniu od tego, przepisy regulują również tzw. prawne zatrzymanie prawa jazdy, które następuje w drodze wydania postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy. Postanowienia te wydawane są jedynie w dwóch przypadkach: uzasadnionego podejrzenia kierowania w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu oraz w przypadku fakultatywności odbioru prawa jazdy. Postanowienie to powinno zostać wydane w terminie 14 dni od otrzymania prawa jazdy. Postanowienie to wydaje w przypadku wykroczeń zawsze właściwy sąd, w przypadku przestępstw prokurator (gdy toczy się jeszcze postępowanie przygotowawcze) albo sąd (gdy postępowanie przygotowawcze zostało zakończone). Na tak wydane postanowienie służy zażalenie. Sąd lub prokurator mogą stwierdzić, iż nie zachodziły podstawy do zatrzymania prawa jazdy i odmówić wydania stosownego postanowienia.

Od postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy należy odróżnić decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydawaną przez starostę. Należy uznać, że starosta, po stwierdzeniu nie poddania się sprawdzeniu kwalifikacji, nie posiada możliwości, by nie wydać decyzji o cofnięciu uprawnień. Nadmienić warto, iż przepisy z Prawa o ruchu drogowym nakazujące staroście wydanie decyzji o cofnięciu uprawnień utracą moc obowiązującą z dniem 4 stycznia 2016 r., co doprowadzi jednocześnie do stanu, w którym katalog okoliczności uzasadniających wydanie decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym będzie figurował jedynie w ustawie o kierujących pojazdami. W niżej wymienionych pierwszych dwóch przypadkach decyzja ta wydawana jest na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji. W obecnym stanie prawnym starosta ma zatem obowiązek wydania takiej decyzji w następujących przypadkach określonych w Prawie o ruchu drogowym:

– przekroczenia, w okresie roku od wydania prawa jazdy po raz pierwszy, 20 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego,

– stwierdzenia na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący w okresie dwóch lat od wydania prawa jazdy po raz pierwszy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (którykolwiek czyn z rozdziału XXI Kodeksu karnego) albo popełnił 3 wykroczenia z następującej grupy czynów: art. 86 § 1 lub § 2, art. 87 § 1, art. 92a przy przekroczeniu prędkości o ponad 30 km/h oraz art. 98 Kodeksu wykroczeń,

– niepoddania się sprawdzeniu kwalifikacji przy ich kontrolnym sprawdzeniu po przekroczeniu 24 punktów karnych.

Podkreślić należy, że fizyczne zatrzymanie jest niezaskarżalne. Jedyną możliwością zakwestionowania czynności policjanta w przedmiocie fizycznego odbioru prawa jazdy (przed rozpatrzeniem sprawy przez sąd, prokuratora lub starostę) stanowić może skarga składania w trybie administracyjnym, zarzucająca m.in. nienależyte wykonywanie zadania przez funkcjonariusza. Wątpliwe jest jednak, czy faktycznie doszłoby do bezzwłocznego zwrotu prawa jazdy osobie kierującej w przypadku uznania skargi za zasadną, przed rozpatrzeniem sprawy przez właściwy organ, skoro termin na załatwienie skargi wynosi miesiąc, natomiast najpóźniej co do zasady po upływie siedmiu dni, właściwe służby Policji nie powinny znajdować się już w posiadaniu prawa jazdy. Zaznaczyć należy, iż fizyczne zatrzymanie prawa jazdy rodzi skutki w stosunku do wszystkich kategorii praw jazdy wymienionych na odebranym dokumencie i brak możliwości prowadzenia pojazdów po zatrzymaniu dokumentu i po upływie okresu, na który zostało wystawione pokwitowanie odnosi się nie tylko do rodzajów pojazdów, w związku z ruchem których doszło do zatrzymania prawa jazdy. Przykładowo, w przypadku kierowcy posiadającego uprawnienia na kategorię B oraz C+E, odebranie prawa jazdy w związku z ruchem samochodem osobowym odnosi także skutek w postaci braku możliwości prowadzenia pojazdów ciężarowych.

Warto jednocześnie zaznaczyć, co często poruszano w orzecznictwie, iż decydujące dla zatrzymania prawa jazdy po przekroczeniu 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego jest dzień przekroczenia wskazanej liczby punktów, a nie dzień przekroczenia tych punktów w ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego.

Wskazać również należy, iż polskie organy mogą decydować o zatrzymaniu prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej.

 

Foto dzięki uprzejmości jiggoja / freedigitalphotos.net