Automatyczne umorzenie udziałów w spółce z o.o.

Zgodnie z art. 199 § 4 k. s. h. umowa spółki może stanowić, że udział ulega umorzeniu w razie ziszczenia się określonego zdarzenia bez powzięcia uchwały zgromadzenia wspólników. Stosuje się wówczas przepisy o umorzeniu przymusowym.

Zdarzenie, o którym mowa w omawianym przepisie, powinno być w umowie ściśle określone i bardzo precyzyjnie opisane. Ma to na celu jednoznaczne rozstrzygnięcie, iż warunek umorzenia się ziścił. Przedstawiciele doktryny zgodnie twierdzą, iż zdarzenie, którego ziszczenie wywołuje skutek w postaci umorzenia udziału na podstawie art. 199 § 4 k. s. h. musi mieć charakter obiektywny, nie może wynikać z oceny wspólników. W przeciwnym razie, pozostawienie wspólnikom możliwości oceny, czy określone zdarzenie ma miejsce, mogłoby doprowadzić do ominięcia przepisów o wyłączeniu wspólnika ( art. 266 § 1 k. s. h.) w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (wyrok SN z dnia 12 maja 2005 r., sygn. V CK 562/ 04) Oznacza to, iż zdarzeniem, którego ziszczenie powoduje automatyczne umorzenie udziału może być na przykład: upływ czasu, sytuacja w której zyski spółki spadną poniżej określonych kwot albo gdy spółka znajdzie się w określonym stadium istnienia itp.

M. Król- Gajewska i A. Wyrzykowska wskazują jako błędny taki zapis umowy, w którym wspólnicy ustalają, że jeżeli założenie gospodarcze, które zamierzają realizować przynosić będzie „znaczne straty”, to określona część udziałów zostanie umorzona. Tego rodzaju klauzula nie jest precyzyjna, gdyż nie wiadomo kto jest uprawniony do rozstrzygnięcia, czy strata jest znaczna, czy nie.

Do umorzenia automatycznego (warunkowego) udziałów stosuje się przepisy o umorzeniu przymusowym. W związku z powyższym, umowa spółki powinna określać przesłanki (opis zdarzeń, których ziszczenie spowoduje umorzenie udziału) i tryb umorzenia, czyli wymagania proceduralne niezbędne do uznania, że automatyczne umorzenie udziału jest skuteczne.

Sąd Apelacyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 9 lutego 2010 roku (sygn. I ACa 937/08) stwierdził, iż szczególny charakter automatycznego umorzenia udziałów wspólnika w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wymaga wprowadzenia w umowie spółki ścisłego oznaczenia zdarzenia stanowiącego przesłankę umorzenia, wyraźnego wyłączenia konieczności podejmowania uchwały przez wspólników czy przyznania w tym zakresie kompetencji zarządowi. Zdarzenie to powinno mieć charakter jednostkowy, obiektywnie sprawdzalny, pozwalający na łatwe ustalenie czasu jego wystąpienia.

Zapis, który powinien być zawarty w umowie spółki, upoważnia zarząd, w przypadku wystąpienia zdarzenia opisanego w umowie spółki, do podjęcia uchwały o obniżeniu kapitału zakładowego lub podjęcia uchwały o umorzeniu udziału z zysku. Zysk może występować w postaci specjalnie utworzonego w tym celu kapitału rezerwowego. Zgodnie z art. 263 § 1 k. s. h., uchwała zarządu o obniżeniu kapitału zakładowego powinna określać wysokość, o jaką kapitał zakładowy ma być obniżony oraz sposób obniżenia- czyli w tym przypadku przez umorzenie udziału.

Warto wskazać, iż według A. Kidyby, wygodne rozwiązanie dla wspólników mniejszościowych, którzy już na etapie zawiązania spółki mogą sobie zastrzec, że jeżeli nastąpi określone zdarzenie, będące w sprzeczności z ich założeniami, to oni „rezygnują” z dalszego uczestnictwa w spółce.