Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za długi spółki

Członek zarządu spółki z o.o. może odpowiadać za długi spółki całym swoim majątkiem. Odróżnia się odpowiedzialność wobec kontrahentów (opisaną poniżej) oraz wobec Skarbu Państwa (omówioną: Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za długi podatkowe spółki).

Członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Członek zarządu może się jednak uwolnić od tej odpowiedzialności, jeśli wykaże, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub niezgłoszenie wniosku nastąpiło nie z jego winy.

Bezskuteczność egzekucji wobec spółki stanowi podstawową przesłankę odpowiedzialności członków zarządu za jej zobowiązania. Chodzi tu zarówno o egzekucję sądową, prowadzoną w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, jak i tzw. egzekucję administracyjną.

Ustalenie przewidzianej w art. 299 par. 1 k.s.h. przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu.

Dla wykazania spełnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji konieczne jest bądź przeprowadzenie egzekucji z całego posiadanego przez spółkę majątku, bądź też przeprowadzenie egzekucji z części majątku (np. tylko egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego) i wykazanie, że egzekucja z pozostałych składników majątku spółki również pozostałaby bezskuteczna (np. z powodu znacznego obciążenia danego składnika majątkowego), lub wykazanie, że spółka nie posiada innego (żadnego) majątku.

Istnienie zobowiązania wobec spółki stanowi, obok bezskuteczności egzekucji, przesłankę odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki. Zobowiązanie takie nie powinno budzić wątpliwości. Stwierdzeniem istnienia zobowiązania może być przykładowo tytuł wykonawczy (egzekucyjny) przeciwko spółce. Natomiast, wykazywanie istnienia zobowiązania w toku postępowania przeciwko członkowi zarządu należy uznać za niedopuszczalne.

Wniosek o ogłoszenie upadłości

Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w art. 299 par. 1 k.s.h., jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe.

Natomiast wniosek o przeprowadzenie postępowania naprawczego nie stanowi przesłanki do uwolnienia się członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o.

Brak winy zarządu

Przepisy art. 299 par. 2 k.s.h. dają członkom zarządu spółki z o.o. możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jeśli wykażą, że nie ponoszą winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania układowego. Wina jest więc w tej przesłance istotnym kryterium odpowiedzialności. Pojęcie wina należy rozumieć w tradycyjnym, cywilistycznym znaczeniu.

Zasadniczo o braku winy można mówić w sytuacjach, gdy członek zarządu nie może z obiektywnych przyczyn zajmować się sprawami spółki, w tym nie może zgłosić wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Brak winy członka zarządu będzie zachodził w szczególności w razie długotrwałej, usprawiedliwionej nieobecności członka zarządu, powodującej brak możliwości wpływu na bieżącą działalność spółki. Nieobecność może być spowodowana chorobą członka zarządu lub innymi przeszkodami w sprawowaniu funkcji, jak np. długotrwały urlop, wyjazd na szkolenie itp.

Brak szkody

Z odpowiedzialności przewidzianej art. 299 par. 1 k.s.h. zwalnia członka zarządu wykazanie, że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania upadłościowego wierzyciel nie poniósł szkody.

Wyrażenie „wierzyciel nie poniósł szkody pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości” należy więc rozumieć w ten sposób, iż sytuacja finansowa wierzyciela nie ulega zmianie niezależnie od tego, czy wystąpiono z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, czy też nie. Sytuacja taka ma miejsce w szczególności wówczas, gdy z powodu określonej przepisami prawa upadłościowego kolejności zaspokajania, wierzyciel nie zostałby zaspokojony, nawet jeśli zarząd złożyłby w terminie wniosek o ogłoszenie upadłości. Może więc mieć miejsce sytuacja, gdy pomimo niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie dojdzie do uszczuplenia majątku spółki, a należność wierzyciela nie zostanie i tak zaspokojona. Możliwy jest zatem brak szkody wierzyciela w rozumieniu art. 299 par. 2 k.s.h. przy jednoczesnym istnieniu po jego stronie szkody w tradycyjnym ujęciu.